Nedir Bu X Işını?

X ışını çok yüksek derece sıcaklıkları olan gazlardan yayılan kısa dalgalı ışınlardır. Buradaki yüksek dereceli sıcaklıktan kasıt yüz ya da bin santigrat dereceler değil; milyonlarca santigrat derecedir. Bu yükseklikteki sıcaklığı oluşturabilecek şartlar dünyamızda yaratılamamaktadır. Bu yüzden X ışınları sayesinde laboratuvarlarda oluşturulamayacak hadiseleri araştırma fırsatı elde edilir. İlk olarak 1970 yılında ortaya çıkan bu yöntem Uhuru da denilen SAS-1 uydunun fırlatılmasıyla bulunmuştur diyebiliriz. Uhuru, Swahili dilinde özgürlük demektir ve ayrıca Star Trek Original Series’te de bir teğmen adı olarak kullanılmıştır. Uhuru’yla başlayan X ışını incelemeleri bundan sonra gönderilen uydularda daha ileri seviyelere gitmiştir. SAS-1 uydusu sayesinde ilk kez 160 farklı X ışını kaynağı bulunmuştur ve bunların tamamına yakını Galaksimizde yer almaktadır.
X ışınlarının tamamında yüksek enerji işleyişleri vardır. Bir yıldızdan eşi bulunan yıldıza doğru gitmekte olan gaz bu süreçte ısınmaktadır. Ancak bu gazın X ışını yayabilecek kadar sıcaklığa ulaşabilmesi için süper güçlü bir gravitasyon (kütleçekim) bölgesine girmesi şarttır. Bu tarzda bir çekim alanını oluşması da eş yıldızın yoğunluğuna bağlı olmaktadır. Eş yıldız çok yoğun ve küçük bir yıldızsa böyle bir alan oluşabilir. Bu tanıma uygun yıldız ise ölen bir yıldızın yoğun kalıntısı olan nötron yıldızıdır.
Gökbilimindeki en çok merak edilen ve ilgi çeken konulardan biri olan karadeliklerin bulunması da X ışınları sayesinde olmuştur. Karadelikler öylesine süper güçlü bir kütleçekim alanına sahiptirler ki ışık bile karadeliklerden kurtulamaz. Karedeliklerin bu süper güçlü kütleçekim alanına düşen gazlar çok yüksek hızlarda dönerek sürtünme dolayısıyla ısınırlar ve X ışını yayarlar. Normalde karanlık oldukları için görülmeyen karadelikler bu X ışınlarını yayarken gözlemlenebilir hale gelirler.

X ışınları sayesinde öğrenilen bir diğer şey de parlak galaksilerdeki X ışını kaynaklarının, milyonlarca yıldızın ölmesiyle ortaya çıkan devasa karadelikler olduğudur.
SHARE

Milan Tomic

Hi. I’m Designer of Blog Magic. I’m CEO/Founder of ThemeXpose. I’m Creative Art Director, Web Designer, UI/UX Designer, Interaction Designer, Industrial Designer, Web Developer, Business Enthusiast, StartUp Enthusiast, Speaker, Writer and Photographer. Inspired to make things looks better.

  • Image
  • Image
  • Image
  • Image
  • Image
    Blogger Comment
    Facebook Comment

0 yorum:

Yorum Gönder